To be honest
Na vijfentwintig jaar kunstenaarschap zullen voor het eerst uitsluitend de gouaches worden geëxposeerd. Wanneer ben je begonnen met het maken van gouaches?
'In 2010, na meer dan 25 jaar niet meer te hebben geschilderd. Ze zijn eigenlijk ontstaan als een reactie op mijn ruimtelijk werk. Inmiddels is het een verruiming van mijn idioom geworden. Een kleibeeld bijvoorbeeld, ontstaat voornamelijk vanuit een idee, terwijl bij tweedimensionaal werk de idee gaandeweg ontstaat. Mocht het tijdens het werk toch een illustratie van een idee worden, dan wordt dit onmiddellijk weer vernietigd. De vlek die zodoende ontstaat, kan weer leiden tot een nieuw en onvoorspelbaar beeld. Dat geeft een enorme vrijheid.'
Wat is de meerwaarde op het ruimtelijk werk?
'Een driedimensionaal beeld is gebonden aan een bestaande ruimte die bepaalt waar een beeld komt te staan. Dat geldt niet voor een tweedimensionaal werk, waarbij de ruimte wordt gecreëerd, althans, de illusie van een mogelijk bestaande ruimte. Binnen die ruimte ontstaat als het ware een surreële wereld waarin van alles mogelijk is.'
Je bent oorspronkelijk begonnen met inkttekeningen. Vanwaar de stap naar gouaches?
'Het schilderen zag ik als een hernieuwde verruiming van mijn idioom. Het is een soort vakantie nemen op het maken van beelden. Ik ben altijd op zoek geweest naar het onderbewuste. Dit is vergelijkbaar met het hebben van dromen. Daarbij vind ik het spannend iets te laten ontstaan vanuit vlekken en mislukkingen. Dat doet een appèl op je onderbewuste en geeft een vrij gevoel, anders dan bij inkttekeningen. Ondanks de intimiteit van het formaat en het materiaal geeft het de mogelijkheid een veel grotere wereld te creëren.'
Speelt het onderbewuste dan geen rol tijdens het maken van inkttekeningen?
'Daarbij wordt een ander appèl gedaan op het onderbewuste. Je wilt dat die tekening gaat kloppen, maar tegelijkertijd mag het ook geen illustratie van een idee worden. Hieruit ontstaat een spanning waar het heengaat. De lijn die je zet is namelijk niet te corrigeren, waardoor ieder lijntje te veel of te weinig kan zijn. Bij gouaches kun je de definitieve vormen en idee langer uitstellen en uit het materiaal laten ontstaan. Het mooie van het materiaal is, dat ook als het droog is, het altijd in water oplosbaar blijft. Dat wil zeggen, dat een beeld oneindig kan blijven veranderen.'
Hoe ontstaat datgene wat je verwerkt in een gouache?
'Als kind leefde ik al in een eigen wereld en voelde ik een hang naar een surreële wereld. Dat uitte zich bijvoorbeeld in het verstoppen van allerlei zelf gemaakte of gevonden dingen in huis, waar alleen ik weet van had. Hier maakte ik dan een schatkaart van en dit was mijn geheime wereld. Soms manifesteert dit zich nu nog in dromen, een andere keer komen deze dromen getransformeerd terug in mijn werk. Het werk voelt dan ook vaak als het proberen zich een droom te ‘herinneren’.'
Kun je zeggen waar je naar op zoek bent in je gouaches?
'Het formaat wordt groter, waardoor ze steeds meer verhalend kunnen worden, omdat er diverse elementen met elkaar samen komen. Dit is vergelijkbaar met de vroegere inkttekeningen. Een bijkomend aspect is dat het kleurgebruik steeds meer naar de achtergrond gedrongen wordt, waardoor een vaak monochrome, enigszins duistere atmosfeer ontstaat, die vergelijkbaar is met hoe het in werkelijkheid in mijn dromen voorkomt. Hier komt ook zelden of nooit kleur in voor. Het lijkt alsof ik mijn eigen onderliggende angsten probeer te bezweren. Bovendien is er momenteel een ontwikkeling te ontdekken in de ruimtes. Vaak ontstaat er een tweede wereld aan de horizon.'
Klopt het dat er nu ook meer in het verlengde van je beelden gebeurt, in de zin van menselijke objecten in het werk?
'Hoewel de mensfiguur vrijwel volledig ontbreekt, verwijzen de aanwezige vormen naar iets van de menselijke kwetsbaarheid. Vaak wordt een gebeurtenis opgeroepen die ergens aan herinnert of een toekomstige situatie voorspelt. Er staat iets te gebeuren. Dit roept een haast metafysische spanning op. Er is in feite sprake van een verstilling in een moment, waarbij ieder moment iets lijkt te kunnen gebeuren.'
Wat zijn je inspiratiebronnen?
'Ik ben erg geïnteresseerd in kunst uit de middeleeuwen. Wat me daar voornamelijk in aanspreekt is de noodzakelijkheid om een beeld te maken met een functionaliteit. Het perspectief en de olieverf waren ternauwernood uitgevonden waardoor iedere vorm van materiaalgebruik een louter intrinsieke noodzaak had voor het beeld. Er werd niet geëxperimenteerd om het experimenteren zelf. Het esthetische aspect had slechts tot doel om de beschouwer in de voorstelling te trekken. Het ging er voornamelijk om de werkelijkheid of het verhaal zo goed mogelijk te vertalen in materiaal. Het was hoofdzakelijk een ambachtelijk proces. Dit levert voor onze ogen, met onze huidige kennis, soms grappige klungelige taferelen op vanwege de ogenschijnlijk gebrekkige kennis van toen. Maar je kunt ook zeggen dat men deze kennis helemaal niet nodig had. Het ging hen om heel andere dingen. Een portret moest iets van de ziel van de geportretteerde laten zien evenals een religieuze voorstelling ook aan moest zetten tot devotie. Hetzelfde zie ik terug in etnische kunst. Ook hier is sprake van een (eveneens vaak religieuze) noodzakelijkheid om een beeld te maken met de beschikbare materialen van een voor ons primitief lijkende cultuur. Maar ook hier geldt ‘in der beschrängkung zeigt sich erst der meister’. Omdat men niet meer voorhanden had dan wat primitieve gereedschappen en materialen. Dit levert een beeldenrijkdom op die functioneel moet zijn. Het beeld moet zijn werk doen als materialisatie van iets geestelijks, of dit nu een voorouder betreft of een of andere hogere macht. Waar het om gaat is dat zowel de maker als de beschouwer er van overtuigd zijn dat het beeld werkt, bezield is. De concentratie die in deze werken terecht is gekomen lijkt dan ook (vaak trouwens letterlijk) een kwestie van leven of dood.'
